Proje Müellifi’nin Görev ve Sorumlulukları
Proje müellifi, mimarlık ve mühendislik tasarım hizmetlerini iştigal konusu olarak seçmiş, yapının etüt ve projelerini hazırlayan gerçek veya tüzel kişidir (Yapı Denetimi Uygulama Yönetmeliği m.3). Uygulamada mimari projeyi hazırlayan mimara “mimari proje müellifi”, statik/betonarme, elektrik, mekanik gibi diğer disiplin projelerini hazırlayan mühendislere de kendi disiplinlerine göre “proje müellifi” denir. Proje müellifinin yapı denetim sürecindeki başlıca görev ve sorumlulukları şunlardır:
Proje Hazırlama ve Sunum Görevleri
Proje Üretimi: Yapı ruhsatına esas olan uygulama projelerini, zemin ve temel raporları dahil her türlü etüde dayalı çalışmayı mevzuata uygun olarak yapmak veya yaptırmakla yükümlüdür.
Mevzuata Uygunluk: Hazırlanan projelerin ve hesapların; mühendislik ve mimarlık proje düzenleme esaslarına, imar planına, imar yönetmeliklerine, diğer ilgili mevzuata, şartname ve standartlara uygun olması şarttır.
Doğrudan Teslim: Hazırlanan uygulama projesi ve hesaplarını, incelenmek ve kontrol edilmek üzere doğrudan ilgili yapı denetim kuruluşuna teslim eder.
Maliyet Hesaplama: Bakanlıkça yayımlanan tebliğdeki sınıflarda yer almayan yapıların gruplarının belirlenmesi için metraja dayalı maliyet hesaplarını yapar.
İdari ve Teknik Yükümlülükler
Belge ve Taahhütname: İlgili meslek odasına üyeliğinin devam ettiğine ve mesleki kısıtlılığının bulunmadığına dair taahhütnameleri yapı denetim kuruluşuna vermek zorundadır.
Bu belgeleri sunmayan müelliflerin projeleri yapı denetim kuruluşu tarafından incelenmez.
Projeler Arası Uyum: Ruhsat eki projelerin birbirleri ile uyumlu olması zorunludur. Birbiri ile uyumlu olmayan projelerden doğan sorumluluk öncelikle proje müellifine aittir.
Hukuki ve Cezai Sorumluluklar
Yapı Hasarı Sorumluluğu: Proje müellifleri; yapının ruhsat ve eklerine, fen, sanat ve sağlık kurallarına aykırı, eksik veya hatalı yapılması nedeniyle ortaya çıkan yapı hasarından dolayı yapı denetim kuruluşu, denetçi mimar ve mühendisler ve yapı müteahhidi ile birlikte kusurları oranında sorumludur.
Sorumluluk Süresi: Bu sorumluluk süresi, yapı kullanma izninin alındığı tarihten itibaren taşıyıcı sistem için 15 yıl, taşıyıcı olmayan kısımlar için 2 yıldır.
Hapis Cezası: Yapı denetimi sırasında icrai veya ihmali davranışla görevini kötüye kullanan veya yapı hasarına sebebiyet veren proje müellifleri hakkında altı aydan üç yıla kadar hapis cezası uygulanabilir.
Mesleki Müeyyideler: Görevini yerine getirmediği tespit edilen müellifler hakkında ilgili meslek odaları kendi mevzuatları uyarınca cezai işlem yapar ve neticesini Bakanlığa bildirir.
Uygulamada Sık Karşılaşılan Uyuşmazlıklar
Proje müellifini ilgilendiren uyuşmazlıklarda en tipik örnek, statik/taşıyıcı sistem projesindeki bir hatanın yapıda meydana gelen hasarla ilişkilendirilmesi ve bu hasardan proje müellifi ile yapı denetim kuruluşu arasında kusur paylaşımı yapılmasıdır; yargı bu paylaşımı genellikle bilirkişi incelemesiyle belirlemektedir. Taşıyıcı sisteme etkisi olduğu iddia edilen aykırılıklarda, bu etkinin somut teknik verilerle (statik hesap, keşif, bilirkişi raporu) ispatlanması aranmaktadır.
Ayrıca kontrol elemanının, projede hiç öngörülmemiş bir sistem veya unsurdan sorumlu tutulamayacağı; sorumluluğun kural olarak onaylanan proje kapsamıyla sınırlı olduğu yerleşik bir ilkedir.